عوامل خسارت زای محصولات کشاورزی
الف- موجودات زنده
- آفت : حشرات و جانوران خسارتزا
- بیماری : قارچها،باکتریها،ویروسها ،نماتدها
- علفهای هرز : کلیه گیاهان نابجا
- ب- عوامل غیر زنده
- کلیه تنشهای محیطی وارده به گیاه : سرمازدگی ، بادزدگی ، کمبود مواد غذایی
تقسیم بندی سموم شیمیا یی بر مبنا ی عوا مل خسا رت زا
- حشره کش
- قارچکش
- علفکش
- موش کش
- نماتد کش
- حلزون کش
حشره کشهای طبیعی
پیرترینها pyrethrins
ازعصاره گلهای گیاهان داودی که درکشورهای کنیا واکوادورمی رویند بدست می آیند –
نحوه عملکرد :سبب فلج شدن فوری حشره میشود ولی فعالیت مجدد پیدامیکنند-به همین سبب مواد سینرژیست به آن اضافه میکنند-
LD50=1500mg/kg
ازاین تیم میشود روتنون و نیکوتین رانام برد
سموم آلی کلره
تاسال 1940میلادی حشره کشهای موجود هنوزبه آرسنیت سرب یاکلسیم،روغنهای نفتی،نیکوتین،نفت،روتنون، گو گرد، گازسیانید هیدروزن وکریولیت محدود میشد-
شامل: کلردان(1945)، لیندین، کلتان، آندوسولفان(1956)، ددت(1936)، دیلدرین (1948) –
این تیم ازسموم دوام بسیارزیاد دارند، خاصیت ابقایی دربافتهای چربی، انتقال ازطریق تغذیه گو شت و—
سموم آلی فسفره
اکترا ًسبب مسمومیت های حاد شده و کارکلینسترازخون رامتوقف می کنند –
شامل: مالاتیون(1949)، دیازینون(1952)، دورسبان، اتیون، کومافوس و—
تقسیم بندی سموم از نظر نحوه تاثیر
- ترکیبات سوزاننده و مسموم کننده
(دینوزب ، گبوتکس و سموم آرسنیکی )
- سموم تماسی (مالاتیون ، گوزاتیون )
- سموم نفوذی ( دیازینون )
- سموم سیستمیک (متاسیستوکس )
- سموم میکروبی ( B-T)
صور متفاوت عر ضه سموم
- بصورت گرد همر اه باپودرتالک و—
- پودرهای قابل تعلیق در آب(w-p)
- امو لسیون های غلیظ (E-C)
- گرانول
تعریف LC50
- عبارتست ازغلظت کشنده سم جهت 50%حیوانات مورد آزمایش وبرحسب میکروگرم درلیتراظهارمی دارند (سمیت سموم تدخینی ) 0
- اگرغلظت گازناشی ازمتیل بروماید د رفضا به 100تا200 ppm برسد چند ساعت تنفس ازآن موجب مسمومیت شد ید شده وممکن هست انسان راباخطر مرگ مواجه سازد 0
- اگرغلظت گازناشی ازقرص فوستوکسین درفضا به 2000ppm درهوابرسد دراند ک مد تی میتواند انسان را بکشد 0
تعریف LD50
- مقدار سمی که قادراست 50% حیوانات موردآزمایش رابکشد
- نمونه LD50سم د-د-ت جهت موشهای بزرگ ازراه دهان ml/Kg 250میباشد
- LD50 دیازینون برابر100 تا 150 mg/Kgمیباشد
- LD50 مالا تیون برابر1000 تا 3500 mg/Kgمیباشد
- LD50 سوین برابر307 mg/Kgمیباشد
تقسیم بندی سموم بر مبنای درجه سمیت
- سموم فوق العاده خطرناک LD50دهانی 0تا50 وپوستی 0تا200mg / kg
- سموم باخطرمتوسط LD50 دهانی 51 تا 500 وپوستی 201 تا2000 mg /kg
- سموم کم خطرLD50 501 تا 5000 وپوستی 2000 تا 20000 mg /Kg
- سموم بی خطر LD50 دهانی 5000 + وپوستی 20000 + mg /Kg
اثرات گروههای متفاوت سموم در سیستم عصبی و رفتاری
ارگانو فسفره (مانند مالاتیون، کلروپیریفوس و —)
اختلالات ادراکی، هوشیاری و عاطفی
اختلالات در اعصاب حسی-حرکتی
کاربامات ( مانند کارباریل)
نقص حافظه – اختلالات بینایی
اختلالات در اعصاب حسی-حرکتی
ارگانو کلره (مانند کپون)
اختلال در ضمیر آگاه و شخصیت فرد
ضد عفونی کنندها (مانند متیل بروماید)
اختلال در حافظه کوتاه مدت
قارچکش ( مانند زینب، مانب و مانکوزب)
بینظمی تنفس فیزیولژیک (احتمالا پارکینسون)
کاهش هدایت عصبی
پیرتروئید
کاهش فعالیتهای حرکتی غیر ارادی
بیحسی در اعصاب حسی جلدی و کاهش در عکس العمل های سریع
جونده کش
ذخیره حداقل اطلاعات در ضمیر آگاه
کاهش توانایی انجام کار بطور مستقل
قوانین وآیین نامه های اجرایی سازمان حفظ نباتات
- ورود ، ساخت،فرموله شود ن وتغیربسته بندی سموم مستلزم اخذ پروانه میباشد
- تعیین وتصویب فهرست سموم مجا زکشورازطریق هیئت نظارت برسموم
- تجدید نظردرفرمول شیمیایی ،نوع فرمولا سیون،بسته بندی و—
- تصویب مشخصا ت لازم جهت برچسب
- سموم جدید بنایراین ازتایید سازما ن حفظ نبا تا ت باید به تصویب هیئت نظا رت سموم برسد
- سازند گا ند گا ن،فرموله کنند گان وبسته بندی کنند گان سموم موظفند با رعایت کلیه مشخصات فنی وبا نظا رت سازمان حفظ نبا ت به بازارعرضه کنند
ایمنی در انبارداری سموم شیمیائی
براساس بررسیهای بعمل آمده شواهدی دال بر آتش سوزی خودبخود سموم دفع آفات نباتی وجود ندارد
به استثنای دیتیوکارباماتها مثل مانکوزب ، مانب ، بنومیل و— که باید از سایر سموم جدا شوند .
ضوابط ساختمان انبار
- باید عاری ازمواد آتش زا به منظور جلوگیری از گسترش آ تش با شد
- دیوارهای خارجی از موادی ساخته شده باشد که از گسترش آتش جلوگیری نماید
- تاحد امکان از ایجاد مجاری فاضلاب در کف انبارهای سموم پرهیزگردد
- فاصله گذاری بین سموم برحسب نوع آنهاازطریق دیوارهای عایق
جلوگیری از بروز آتش سوزی در انبارهای سموم
- بدیهی ترین علت آتش سوزیها :
- کشیدن سیگار
- نقائص و معایب سیستم برق
- وسایل نقلیه حاضر در انبار (لیفتراک)
- توجه به محل جغرافیائی احداث انبار
- مجاورت آن با تاسیسات مسکونی ، مدارس ، کارخانه های مواد غذایی
- موقعیت مجاری آب و سیستمهای فاضلاب در ناحیه انبار
مقابله باآتش سوزی
- انبارهای سموم باید مجهزبه کپسول آتش نشانی وشیلنگ آب باشند
- درانبارهای بزرگ سیستم آب پا ش اتوما تیک مورد توجه قرارگیرد
- نصب سیستم های کشف حریق
- کارکنان انبارباید مجهزبه ماسک ضد حریق ودستگا ههای تنفس ا کسیژن باشند
- انبارهای سموم باید دارای سیستم هواکش جهت خارج شود ن دود باشند
مقررات حمل ونقل
- سموم باید دور از مسافرو مواد غذایی بارگیری و تخلیه شوند-
- از گذاشتن بسته های سموم در زیر وسایل سنگین پرهیز گردد-
- قبل از بارگیری سطوح وسایل نقلیه از لحاظ وجود براده های چوب وسنگ — چک بشود –
- در صورت نشت سم بوسیله خاک مواد نشتی جذب و جمع آوری بشود –
شرایط نگهداری سموم و ایمنی در انبارها
- نگهداری سموم مطابق شرایط برچسب –
- نگهداری سموم در انبارهای مخصوص –
- پرهیز از نگهداری سموم در سایر ظروف
- جدانگهداری علفکشها از سایر سموم
- خروج سموم از انبار با توجه به تاریخ انقضاء
- خارج شود ن ظروف صدمه دیده از محل انبار
شرایط اختصاصی نگهداری سموم
کسی دیمتون متیل ( متاسیستوکس) امولسیون 25%
- حداقل حرارت مجاز 10- و حدالکثر 30+
- درمحلی خشک وخنک ،دورازتابش آفتاب نگهدارید
- دوره کارنس آن 21روزمی باشد
متام سدیم (واپام )
- در جای خشک که هوا به خوبی تهویه میگردد نگهداری بشود
- دور از تابش مستقیم انبار گردد
- دمای مطلوب نگهداری بین 20 تا 30درجه سانتی گراد
- درحرات زیر5درجه سانتی گراد کریستالیزه میشود
- مقدارمصرف جهت نماتدمولدغده110سی سی درهرمترمربع
متیل بروماید
دما (سانتیگراد) زمان (ساعت) دز(g/m )
4تا9 16تا24 48
10تا14 ؛؛؛؛؛؛ 40
15تا20 ؛؛؛؛؛؛ 32
21تا25 ؛؛؛؛؛؛ 24
26به بالا ؛؛؛؛؛؛ 16
قرص فسفید آلومینیوم (فستوکسین)
- دور از آتش و اشیاء داغ و سایر مواد شیمیائی نگهداری بشود
- گازی بی رنگ بابوی سیرمی باشد
- قرص های بزرگ به وزن 3گرم میباشند
- به ازای هرتن محصول 3تا6قرص وبرای محصولات انباری مانند غلات ،حبوبات،خشکبارو— درگونی ویا بسته بندیهابه ازای هرمترمکعب حجم5/- تا5/1عدد قرص استفاده می بشود –
دما (سانتیگراد) مدت گازدهی
15تا 16 5 روز
16تا 20 4روز
21 و زیادتر 3روز
رعایت نکات لازم در موقع کارکردن در انبار
- استفاده از دستکش ، چکمه و لباس کار مخصوص
- عدم جابجایی سموم گازی در داخل انبار
- تعویض و شستشوی همه روزه لباس کارگران
- پرهیر از خوردن آشامیدن و استعمال دخانیات در انبار
- در صورت تماس بدن با سم غلیظ باید فوراً آن را با آب و صابون بشویند
معدوم شدن ظروف خالی سموم
- مدفون شود ن ظروف در عمق 5/1 متری زمین
- محل دفن ظروف خالی بایستی غیر قابل نفوذ و از مسیر رودخانه — دور باشد
- سوزاندن ظروف به جز علفکشها
باقیمانده سموم
CCPR مخفف عبارت Codex Committee on Pesticide Residues یا کمیته باقیمانده سموم کدکسمیباشد – یکی از وظایف این کمیته تعیین حداکثر باقیمانده سموم MRL در مواد غذاییمیباشد – کلیه کشورها در صورتی اجازه ورود محصولات کشاورزی را می دهند که این محصول دارای تائیدیه معتبر از یکی از آزمایشگاه های مورد تائید کدکس Good Laboratory Practice – GLP مبنی بر مقدار باقیمانده سموم مورد تائید کدکس باشد- این مهم جهت بسیاری از کشورهای پیشرفته و پیشرو مورد توجه قرار دارد
- باقی مانده سموم روی محصولات کشاورزی بصور ت PPM) ) مخفف parts-per-million نشا ن می دهند
- اکثرسموم شیمیایی سرطانزاوتومورزاهستند ووجودانواع سرطانها درجوامع امروز زنگ خطری دراین زمینه است
- این نوع مسمومیتها دراثرمصرف متوالی مقادیرجزئی باقیمانده سموم درموادغذایی بوجود می آیند
- دوره کارنس :حداقل زمانیکه بین آخرین سمپاشی وبرداشت محصول باید رعایت شود که دراین مدت سم تجزیه شده وباقیمانده آن به حدمجا ز می رسد
- منابع چربی داربد ن به عنوان غنی کننده های بیولوژیکی عمل می کنند به عنوان نمونه غد د فوق کلیوی،تیروئید ،جگر،کلیه و—می توان نام برد
• ازاینروخورد ن حتی مقدارناچیزمثلا باقیمانده سموم کلره د رحد 1/ ppm، همراه باغذا دلیل ذخیره 10تا15ppmآن دربدن میشود که افزایشی بیش از100برابراست